Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Văn Miếu – Quốc Tử Giám là biểu tượng vĩnh cửu của tri thức và giáo dục Việt Nam. Ngôi trường đại học đầu tiên này mang vẻ đẹp cổ kính với mái ngói rêu phong, những khuê văn các, nhà bia tiến sĩ trang nghiêm giữa khuôn viên xanh mát. Nơi đây không chỉ thu hút du khách bởi giá trị lịch sử, kiến trúc độc đáo mà còn là điểm đến tâm linh cầu may mắn của bao thế hệ sĩ tử trước mỗi kỳ thi lớn!

Văn Miếu – Quốc Tử Giám là một nơi mà mình luôn có cảm xúc rất đặc biệt mỗi khi quay lại. Đây không chỉ là một di tích lịch sử nổi tiếng của Hà Nội mà còn là nơi gắn với rất nhiều kỷ niệm cá nhân của mình. Những năm cuối cấp ba, mình và các bạn đã từng đến đây để chụp ảnh kỷ yếu. Khung cảnh cổ kính với những mái ngói rêu phong, hàng cây cổ thụ và sân gạch đỏ tạo nên một không gian rất riêng, vừa trang nghiêm vừa bình yên. Những bức ảnh kỷ yếu ở Văn Miếu đến bây giờ nhìn lại vẫn thấy rất đẹp và đầy cảm xúc, như lưu giữ cả một khoảng thời gian tuổi trẻ vô tư của mình. Ngoài ra, nơi đây cũng là nơi mình từng đến cầu nguyện trước kỳ thi đại học. Khi đứng trước những tấm bia tiến sĩ và không gian học thuật lâu đời của Văn Miếu, mình luôn có cảm giác như được tiếp thêm động lực học tập. Không biết có phải do tâm lý hay không, nhưng cảm giác lúc đó rất đặc biệt: vừa hồi hộp, vừa hy vọng, vừa tự nhủ phải cố gắng để đạt được mục tiêu của mình. Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ là một điểm tham quan du lịch nổi tiếng mà còn là biểu tượng của truyền thống hiếu học và tôn trọng tri thức của người Việt. Mỗi lần quay lại nơi này, mình luôn nhớ đến những ngày tháng ôn thi căng thẳng, những ước mơ tuổi học trò và cả những khoảnh khắc kỷ niệm bên bạn bè. Với mình, Văn Miếu không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là một nơi lưu giữ rất nhiều ký ức của tuổi trẻ. Có lẽ vì thế mà mỗi lần đi ngang qua đây, mình đều muốn dừng lại một chút để nhìn ngắm và nhớ lại quãng thời gian đẹp nhất của thời học sinh.

Tết năm nào cũng ra Văn Miếu xin chữ, nét đẹp nơi đây bền bỉ theo thời gian không chỉ về kiến trúc mà còn ở giá trị văn hoá truyền thống. Đi dịp Tết thì khá đông nhưng chỗ để xe cũng nhiều. Ở đối diện có Hồ Văn thuờng tổ chức hội viết thư pháp đầu năm và một vài loại hình nghệ thuật khác. Có thờ có thiêng, thật sự là mình và em mình đều ra xin cụ Chu cho đỗ vào trường mang tên cụ, cày cuốc cộng thêm tí niềm tin may mắn nữa là trộm vía 2 đứa đều đỗ thật.

Văn Miếu Quốc Tử Giám luôn là địa điểm đáng ghé thăm mỗi khi Tết đến. Ở đây có không gian sạch sẽ, thoáng mát. Có nhiều hoạt động văn hóa đáng để trải nghiệm cho mọi lứa tuổi

Văn miếu được xây dựng từ năm 1070, tức năm Thần Vũ thứ hai đời Lý Thánh Tông. Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, tập 1, tr.234 chép: "Mùa thu tháng 10, làm Văn Miếu, đắp tượng, Khổng Tử, Chu Công và Tứ phối, vẽ tượng Thất thập nhị hiền, bốn mùa cúng tế. Hoàng thái tử đến đấy học." [2] Như vậy Văn miếu ngoài chức năng thờ các bậc Tiên thánh, Tiên sư của đạo Nho, còn mang chức năng của một trường học Hoàng gia mà học trò đầu tiên là Thái tử Lý Càn Đức, con trai vua Lý Thánh Tông với Nguyên phi Ỷ Lan, lúc đó mới 5 tuổi, đến năm 1072 lên ngôi trở thành vua Lý Nhân Tông. Năm 1076, Lý Nhân Tông cho lập trường Quốc Tử giám ở bên cạnh Văn miếu, có thể coi đây là trường đại học đầu tiên ở Việt Nam. Ban đầu, trường chỉ dành riêng cho con vua và con các bậc đại quyền quý (nên gọi tên là Quốc tử). (Việt sử thông giám cương mục. Nxb. Văn sử địa. 1957) chép: "Bính Thìn, năm Anh Vũ Chiêu Thắng thứ 1 tháng 4... lập nhà Quốc tử giám; tuyển trong các văn thần lấy những người có văn học, bổ vào đó". Năm 1156, Lý Anh Tông cho sửa lại Văn miếu và chỉ thờ Khổng Tử. Năm 1253, vua Trần Thái Tông đổi Quốc Tử giám thành Quốc Học viện cho mở rộng và thu nhận cả con cái các nhà thường dân có sức học xuất sắc. Chức năng trường Quốc học ngày càng nổi bật hơn chức năng của một nơi tế lễ "Quý Sửu năm thứ ba (1253)... Tháng 6 lập Quốc Học viện, tô tượng Khổng Tử, Chu công và Á Thánh, vẽ tượng 72 người hiền để thờ... Tháng 9 xuống chiếu cho các nho sĩ trong nước đến Quốc học viện giảng học tứ thư, lục kinh" (ĐVSKTT). Lấy Phạm Ứng Thần giữ chức Thượng thư kiêm chức Đề điệu Quốc Tử viện để trông nom công việc học tập tại Quốc Tử giám". Đời Trần Minh Tông, Chu Văn An được cử làm quan Quốc Tử giám Tư nghiệp (hiệu trưởng) và thầy dạy trực tiếp của các hoàng tử. Năm 1370 ông mất, được vua Trần Nghệ Tông cho thờ ở Văn miếu bên cạnh Khổng Tử. Sang thời Hậu Lê, Nho giáo rất thịnh hành. Vào năm 1484, Lê Thánh Tông cho dựng bia của những người thi đỗ Tiến sĩ từ khoa thi 1442 trở đi (chủ trương đã đề ra năm 1442 nhưng chưa thực hiện được). Mỗi khoa, một tấm bia đặt trên lưng rùa. Tới năm đó, nhà Lê đã tổ chức được 12 khoa thi cao cấp, Lê Thánh Tông (1460 – 1497) đã tổ chức đều đặn cứ ba năm một lần, đúng 12 khoa thi. Không phải khoa thi nào tiến hành xong đều được khắc bia ngay, không phải bia đã dựng thì trường tồn, không hư hỏng, không mất mát. Từng thời có những đợt dựng, dựng lại lớn, như năm 1653 (Thịnh Đức năm thứ nhất), năm 1717 (Vĩnh Thịnh năm thứ 13). Cuối triều Lê, thời Cảnh Hưng, bia vẫn được khắc đều đặn. Dù không còn giữ được đủ bia, nhà công trình điêu khắc giá trị và tư liệu lịch sử quý báu. Năm 1762, Lê Hiển Tông cho sửa lại là Quốc Tử giám, cơ sở đào tạo và giáo dục cao cấp của triều đình. Vào thời Cảnh Hưng, Vũ Miên, Nguyễn Nghiễm, Nguyễn Lệ cho đúc Bích Ung đại chung (chuông lớn Bích Ung). Đời nhà Nguyễn, Quốc Tử giám lập tại Huế. Năm 1802, vua Gia Long ấn định đây là Văn miếu Hà Nội. Tổng trấn Bắc Thành Nguyễn Văn Thành cho xây thêm Khuê Văn các bên cạnh giếng vuông. Như vậy vào đầu thời Nguyễn, Văn miếu Thăng Long đã một lần được sửa sang chỉ còn là Văn miếu của trấn Bắc Thành, sau đổi thành Văn Miếu Hà Nội. Còn Quốc Tử giám thì đổi thành học đường của phủ Hoài Đức và sau đó tại khu vực này xây đền Khải Thánh để thờ cha mẹ Khổng Tử. Đầu năm 1947, thực dân Pháp nã đạn đại bác làm đổ sập căn nhà, chỉ còn cái nền với hai cột đá và 4 nghiên đá. Ngày nay toàn bộ khu Thái Học được xây dựng với diện tích 1530 m² trên tổng diện tích 6150 m² gồm các công trình kiến trúc chính là Tiền đường, Hậu đường, Tả vu, Hữu vu, nhà chuông, nhà trống được mô phỏng theo kiến trúc truyền thống trên nền đất xưa của Quốc Tử giám.